Herpes genitalis is een soa die veroorzaakt wordt door het herpes-simplex-virus, hetzelfde virus dat een koortslip geeft. De meeste mensen die het virus dragen, merken er niets van; wie wel klachten krijgt, krijgt meestal pijnlijke blaasjes op of rond de vagina, de penis of de anus. Het virus blijft in je lichaam, maar de klachten gaan vanzelf weer weg en er bestaan medicijnen die ze verminderen. Deze gids legt uit hoe je herpes krijgt, hoe je test, wat de behandeling doet en hoe seks met herpes eruitziet.
Wat is herpes genitalis?
Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening die veroorzaakt wordt door het herpessimplexvirus. Van type 1 en type 2 van dat virus kun je herpes genitalis krijgen; een koortslip komt meestal van type 1, schrijft het Nederlandse RIVM. Het Belgische Gezondheid en Wetenschap geeft de verdeling: meer dan 60 procent van de genitale herpesinfecties komt door type 2, meer dan 30 procent door type 1.
Veel mensen dragen het virus. Wereldwijd dragen ongeveer zeven op de tien mensen het herpessimplexvirus bij zich, meldt het RIVM. Nederlandse huisartsen stelden in 2024 ongeveer 30.000 keer de diagnose, en herpes genitalis komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Herpes is bovendien onvoorspelbaar, schrijft het Vlaamse Sensoa: je kunt al na twee dagen klachten hebben, maar ze kunnen ook pas jaren later komen, en sommige mensen krijgen ze nooit. Een eerste opstoot hoeft dus niet te betekenen dat je het virus pas kort geleden kreeg.
Hoe krijg je herpes?
Je kunt herpes krijgen als je seks hebt met iemand die het herpesvirus heeft, met of zonder blaasjes. In blaasjes zit veel virus, en bij een kapot blaasje komt het virus makkelijk door de huid in je lichaam, legt Thuisarts.nl uit. Het virus kan overgaan:
- als de penis in de vagina of de anus gaat;
- bij pijpen (penis in de mond) en beffen (mond tegen de vagina);
- als penis, vagina of anus elkaar raken;
- door direct na elkaar een dildo of vibrator te gebruiken;
- via vingers, zoals bij vingeren en aftrekken.
De kans op overdracht is het grootst als er blaasjes zijn, maar ook zonder klachten kan het virus aanwezig zijn en worden doorgegeven, schrijft het RIVM: het zit ook in lichaamsvloeistoffen zoals speeksel en vaginale afscheiding. De tijd tussen het oplopen van het virus en ziek worden is volgens het RIVM twee tot twaalf dagen, meestal vier dagen. Een condoom maakt de kans kleiner, maar ook met condoom kan het virus overgedragen worden.
Welke klachten geeft herpes genitalis?
De meeste mensen merken niets van herpes, schrijft Thuisarts.nl. Krijg je wel klachten, dan merk je dat meestal binnen een week nadat je het virus kreeg. Bij een eerste keer kun je je ziek voelen, met koorts en spierpijn, en kun je blaasjes krijgen die pijn doen: bij vrouwen bij de schaamlippen, de vagina of de anus, bij mannen op de buitenkant van de penis of bij de anus. De blaasjes zijn gevuld met vocht, gaan vanzelf open en worden wondjes, waar meestal een korstje op komt. Daarbij kun je pijn of een branderig gevoel hebben als je plast en dikkere lymfeklieren voelen in je liezen. Bij een eerste keer gaan de blaasjes en wondjes volgens Thuisarts.nl meestal binnen 3 weken weg.
Omdat het virus in je lichaam blijft, kunnen de blaasjes terugkomen. Bij 80 procent van de mensen die een eerste opstoot doormaakten, komt er een nieuwe, schrijft Gezondheid en Wetenschap; die duurt ongeveer 7 dagen, en koorts of andere algemene klachten zijn dan zeldzaam. Thuisarts.nl noemt als aanleiding een afweer die minder goed is, bijvoorbeeld bij stress, griep, als je ongesteld bent of door medicijnen zoals chemotherapie. Je huid prikt dan eerst, daarna komen er nieuwe blaasjes, die vaak binnen 2 weken weggaan. Meestal heb je minder last dan de eerste keer.
Koortslip of genitale herpes: wat is het verschil?
Een koortslip is een ontsteking van de huid op of rond de lippen, met blaasjes die pijn doen of jeuken; ongeveer 1 van de 3 mensen krijgt er in zijn leven wel eens een, schrijft Thuisarts.nl. Ook die komt door het herpesvirus, en de meeste mensen hebben dat virus al jong gekregen zonder er iets van te merken. Een koortslip zit op of rond de lippen, genitale herpes op of rond de geslachtsdelen of de anus.
De twee lopen in elkaar over. Omdat het om hetzelfde virus gaat, kun je volgens het RIVM herpes genitalis krijgen door orale seks met iemand met een koortslip, en omgekeerd een koortslip van orale seks met iemand met herpes genitalis. Raak je met besmette handen je gezicht aan, dan kun je volgens Thuisarts.nl een koortslip of een oogontsteking krijgen. Sensoa zet er een praktisch punt bij: crèmes voor een koortslip werken niet voor genitale herpes.
Herpes test: wanneer is die nodig en waar ga je heen?
Meestal hoef je geen test te doen voor herpes: je huisarts kan vaak aan de blaasjes zien of je herpes hebt, schrijft Thuisarts.nl. Is het niet zeker dat je klachten door herpes komen, dan kan de huisarts met een wattenstokje een beetje vocht uit een blaasje halen en dat in een laboratorium laten onderzoeken. Volgens Sensoa wordt daarvoor wondvocht uit een blaasje onderzocht en krijg je het resultaat na enkele dagen; ga daarom naar de arts op het moment dat je een blaasje of zweertje hebt.
Bloedonderzoek is meestal niet nodig. Thuisarts.nl noemt twee situaties waarin de huisarts het wel kan doen: als je 27 weken of langer zwanger bent, en als je voor het eerst klachten hebt die door herpes kunnen komen. Een antistoftest in het bloed toont volgens Gezondheid en Wetenschap dragerschap aan, maar zegt niets over de plaats van de infectie. In Nederland ga je voor onderzoek naar je huisarts, en wie liever niet naar de huisarts gaat, kan volgens Soa Aids Nederland soms ook bij de GGD terecht. In België ga je volgens Sensoa naar de arts. Heb je voor het eerst herpes, dan kun je tegelijk ook andere soa's hebben; bespreek met je huisarts of een soa-test nodig is.
Behandeling van herpes genitalis
Bij herpes heb je meestal geen medicijnen nodig: de klachten gaan vanzelf weer weg, schrijft Thuisarts.nl. Heb je veel last, dan noemt Thuisarts.nl deze mogelijkheden:
- een crème die de blaasjes laat uitdrogen, bijvoorbeeld zinkzalf (zinkoxide), of een crème die de pijn vermindert, zoals lidocaïne, in Nederland te koop bij de apotheek of drogist; breng ze aan met een wattenstaafje, zodat het virus niet op je vingers komt;
- pillen bij veel blaasjes en wondjes, op recept van je huisarts, meestal valaciclovir: ze laten de blaasjes sneller weggaan, maar doden het virus niet; begin er zo snel mogelijk mee, want heb je al 5 dagen of langer last, dan helpen ze niet meer;
- pijnstillers zoals paracetamol als je veel pijn hebt.
Sensoa geeft hier een ander advies: houd de blaasjes zo droog mogelijk en breng er geen crèmes op aan; je kunt ze wel aanstippen met verdunde eosine uit de apotheek. Heb je heel vaak klachten, dan kan de behandeling langer duren: Thuisarts.nl noemt 7 keer per jaar of vaker, met veel klachten, als moment om met je huisarts te bespreken of je de pillen langer kunt blijven slikken, zodat je minder vaak klachten krijgt. Ook dan blijft overdracht van het virus mogelijk, schrijft Gezondheid en Wetenschap.
Seks met herpes: wat kan wel en wat beter niet?
Je kunt seks hebben als je geen blaasjes en andere klachten hebt, schrijft Thuisarts.nl. Gebruik dan wel altijd een condoom: daarmee is de kans kleiner dat je het virus doorgeeft. Volledig voorkomen is moeilijk, zegt Sensoa: een condoom of beflapje beschermt maar gedeeltelijk, omdat de blaasjes en wondjes ook op plekken kunnen zitten die het condoom niet bedekt, en je het virus ook via je vingers of mond kunt overdragen. Je geeft het virus vooral door wanneer je blaasjes hebt, en dat duurt volgens Sensoa meestal vijf tot zeven dagen; zonder blaasjes is de kans veel kleiner.
Geen seks heb je in twee situaties, zegt Thuisarts.nl: als je blaasjes en veel klachten hebt, omdat het virus door een kapot blaasje makkelijk bij je partner komt, en als je een koortslip hebt, want via je mond kan het virus op de penis of vagina komen. Raak de blaasjes en wondjes zo weinig mogelijk aan en was direct je handen als je dat toch deed.
Heb je een vaste partner, dan kun je het virus al doorgegeven hebben. Thuisarts.nl raadt aan om met je huisarts te bespreken of een bloedtest nodig is; heeft je partner het virus ook, dan hoef je geen condoom meer te gebruiken.
Je partner vertellen dat je herpes hebt
Vertel je sekspartners dat je herpes hebt, schrijft Thuisarts.nl. Sensoa raadt het bij voorkeur ook aan: laat het je partner of partners weten als je positief getest bent, zodat zij zich ook kunnen laten testen, en bespreek met je huisarts wie je het best inlicht als je de afgelopen tijd meerdere partners had. Hoe je zo'n gesprek rustig aanpakt, lees je bij je partner vertellen dat je een soa hebt.
Liever anoniem? In Nederland kan dat via de website partnerwaarschuwing.nl, waar je je naam niet hoeft te noemen. In Vlaanderen werkt Partneralert.be, een website van het Departement Zorg van de Vlaamse Gemeenschap, met een code die je na de diagnose van de dokter krijgt; je vult het mobiele nummer van je partner of partners in, en het bericht wordt anoniem verstuurd. Een herpesdiagnose zegt ook niet altijd wanneer je het virus kreeg: de klachten kunnen volgens Sensoa pas jaren na de besmetting komen, en vaak weten mensen niet dat ze het virus dragen, omdat de meeste infecties geen klachten geven, schrijft het RIVM.
Let op
Wanneer bel je de huisarts?
Bel direct je huisarts of, in Nederland, de huisartsenspoedpost als je herpes hebt en een rood oog dat pijn doet: dat kan een oogontsteking door herpes zijn, waarschuwt het Nederlandse Thuisarts.nl. Bel op werkdagen je huisarts als je zwanger bent en herpes hebt, als je niet zeker weet of je klachten door herpes komen, als je veel last hebt van je klachten, of als je heel vaak herpesklachten hebt en wilt weten of je pillen kunt slikken.
Krijg je voor het eerst herpes terwijl je zwanger bent, dan kan dat gevaarlijk zijn: tijdens de bevalling kan je baby het virus krijgen, schrijft Thuisarts.nl. Volgens het RIVM is de kans op overdracht groter als je voor het eerst blaasjes hebt op het moment van de bevalling; dat is zeldzaam, maar de gevolgen kunnen heel ernstig zijn, vooral als je de infectie in de laatste zes weken van de zwangerschap oploopt, en om dat te voorkomen kan een keizersnede nodig zijn. Gezondheid en Wetenschap geeft bij een eerste infectie tijdens de zwangerschap 50 procent kans dat het virus op de ongeboren baby overgaat, en 5 procent bij een nieuwe opstoot. Heb je eerder herpes gehad, dan kun je volgens Thuisarts.nl meestal gewoon bevallen; meld nieuwe klachten wel aan je verloskundige of arts.
