Een hiv test is een bloedonderzoek dat antistoffen tegen het virus opspoort, schrijft het Vlaamse Sensoa; in Nederland doe je hem volgens Thuisarts.nl bij je huisarts of de GGD. De uitslag is pas betrouwbaar als er genoeg tijd zit tussen het risico en de test: in Nederland test je zonder klachten volgens Thuisarts.nl 4 weken na de laatste keer seks zonder condoom en nog eens 3 maanden na die seks. In België noemt Sensoa een test bij een arts betrouwbaar vanaf 6 weken na het seksueel contact, terwijl Gezondheid en Wetenschap een eerste test vanaf 2 weken en een tweede test 7 weken na het contact noemt. Deze gids zet op een rij waar je terechtkunt in beide landen, wat een sneltest en een zelftest kunnen, wat je betaalt en wat een positieve uitslag betekent.
Wanneer doe je een hiv-test?
Soa Aids Nederland zegt: doe zo snel mogelijk een hiv-test als je onveilige seks hebt gehad met iemand die misschien hiv heeft, of als je na seks klachten hebt die hiv kunnen zijn; wie meer kans op hiv heeft, test ook zonder directe aanleiding regelmatig. Sensoa noemt daarnaast een zwangerschap of een zwangerschapswens als moment om te testen.
Loop je vaker risico, dan is één test niet genoeg. Soa Aids Nederland raadt wie meer kans op hiv heeft aan om in elk geval 2 keer per jaar een hiv-test te doen; GGD Amsterdam raadt wie veel wisselende contacten heeft, mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers aan zich minstens 2 keer per jaar op soa's te laten testen. Welke klachten bij hiv kunnen horen, lees je in de gids over hiv.
Hoe lang wachten voor een hiv-test? De venstertijd
Tussen het moment van de infectie en het moment dat een test ze kan aantonen zit een vensterperiode, legt Sensoa uit: test je te vroeg, dan kan de uitslag verkeerd zijn. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schrijft dat de meest gebruikte hiv-tests antistoffen opsporen die het lichaam aanmaakt tegen het virus, en dat de meeste mensen die binnen 28 dagen na de infectie ontwikkelen; in die periode kunnen veel sneltests ze nog missen terwijl je het virus wel kunt doorgeven. De regels verschillen per land en per soort test.
| Situatie | Nederland (Thuisarts.nl) | België (Sensoa) |
|---|---|---|
| Klachten die bij hiv passen | Meteen testen; is er geen hiv gevonden, dan 3 maanden later nog een test | Bij concrete klachten laat je je testen; bespreek met je arts het juiste moment |
| Geen klachten, test bij een arts | 4 weken na de laatste keer seks zonder condoom; is er geen hiv gevonden, dan nog een test 3 maanden na die seks | Betrouwbaar vanaf 6 weken na het seksueel contact |
| Sneltest bij een hulpverlener | Niet beschreven door Thuisarts.nl | Pas betrouwbaar 4 tot 6 weken na het risico |
| Zelftest | Heb je net hiv gekregen, dan zie je dat volgens Soa Aids Nederland met een zelftest meestal niet | Pas betrouwbaar 3 maanden na het risicocontact |
De Belgische site Gezondheid en Wetenschap geeft voor België een iets ander schema: heb je klachten, dan test je meteen en bij een negatieve uitslag na zeven weken opnieuw; zonder klachten test je vanaf twee weken na de laatste keer seks zonder condoom, met een tweede test zeven weken na het contact. Heb volgens Soa Aids Nederland veilige seks tot je zeker weet of je hiv hebt. Een hiv-test na 6 maanden noemt geen van de bronnen van deze gids: voor de tweede test noemt Thuisarts.nl 3 maanden na de seks en Gezondheid en Wetenschap 7 weken na het contact.
Waar kun je een hiv-test doen in Nederland?
In Nederland kun je volgens Thuisarts.nl voor een hiv-test naar je huisarts of de GGD. Jongeren tot 25 jaar, mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers kunnen volgens Soa Aids Nederland meestal ook bij de GGD terecht; de GGD test gratis wie meer kans heeft op soa's en hiv. GGD Amsterdam noemt onder meer wie jonger is dan 25, met verschillende mensen seks heeft, man is en seks heeft met mannen, seks tegen zijn zin had, voor seks betaalt of betaald wordt, of klachten heeft. Soms is er een wachtlijst bij de GGD en stuurt die je naar de huisarts, schrijft Soa Aids Nederland. Hoe een GGD-afspraak verloopt, staat in de gids over de soa-test bij de GGD.
Een hiv-zelftest is in Nederland ook mogelijk. Je koopt een betrouwbare hiv-zelftest volgens Soa Aids Nederland bij sommige apotheken of online, prikt in je vinger, doet een druppel bloed in een flesje en hebt na 15 minuten de uitslag. Heb je net hiv gekregen, dan zie je dat met een zelftest meestal niet, en na een positieve zelftest volgt soms nog een test bij je huisarts of de GGD. Soa-tests van de drogist raadt Thuisarts.nl af: de uitslag is niet betrouwbaar. Van tests uit webshops zijn sommige goed en andere niet, schrijft Thuisarts.nl; koop die alleen als een arts of verpleegkundige je gezegd heeft welke test je nodig hebt. Meer over thuistesten staat in de gids over de soa-thuistest.
Waar kun je een hiv-test doen in België?
In België kun je volgens Sensoa een hiv-test laten afnemen bij je huisarts, je gynaecoloog of in een gespecialiseerd centrum. Sensoa noemt het Instituut voor Tropische Geneeskunde met zijn Helpcenter in Antwerpen, het MIA-centrum in Brussel, Centre S in Luik en sommige hiv-referentiecentra; in die gespecialiseerde centra kun je je anoniem en soms gratis laten testen. Het Belgische Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) beschrijft zelf twee wegen: een gewone afspraak met een van zijn artsen, of een laagdrempelige afspraak in het Helpcenter, dat onder bepaalde voorwaarden gratis zorg biedt aan kwetsbare groepen en mensen met een verhoogd risico op hiv, en aan wie absoluut anoniem wil blijven en risico op besmetting liep.
Een hiv-referentiecentrum is volgens Sensoa vaak een afdeling in een ziekenhuis waar je ook voor een hiv- en soa-test terechtkunt; er zijn er onder meer in Antwerpen, Leuven, Brussel, Gent, Brugge, Ieper en Hasselt, en in Wallonië in Charleroi, Mont-Godinne en Luik. Een sneltest met meteen resultaat neemt een gezondheidswerker af in het MIA-centrum, in het ITG en tijdens bepaalde evenementen. Meer Belgische testadressen, ook voor andere soa's, staan in de gids over de soa-test in België.
Hoe gaat een hiv-test, en hoe snel heb je de uitslag?
Een gewone hiv-test gaat in een paar stappen, schrijft Soa Aids Nederland: de dokter neemt met een naald een buisje bloed uit je arm, stuurt het naar het laboratorium, dat kijkt of er hiv in je bloed zit, en je krijgt de uitslag binnen 1 week. In België heb je het resultaat volgens Sensoa na enkele dagen, volgens Gezondheid en Wetenschap na ongeveer een week, en spreek je met je arts af of jij belt, de arts belt of jullie een nieuwe afspraak maken.
Een sneltest geeft meteen een resultaat. Is dat positief, dan doet het lab volgens Sensoa een tweede test om het te bevestigen, met de uitslag na 2 tot 7 dagen. Ook bij een gewone bloedtest doet het lab in België volgens Gezondheid en Wetenschap bij een positief resultaat een tweede test ter controle; is die ook positief, dan is het zeker dat je hiv hebt. Bij de zelftest prik je in je vinger en lees je het resultaat thuis af, volgens Soa Aids Nederland na 15 minuten; test je positief, ga dan naar je huisarts om de uitslag en een behandeling te bespreken, schrijft Sensoa.
Wat kost een hiv-test?
De kosten hangen af van het land en van de plek waar je test.
| Waar | Nederland | België |
|---|---|---|
| Huisarts | Het gesprek is gratis; voor een hiv-test gaat volgens Soa Aids Nederland 10 euro van het eigen risico van je zorgverzekering af, dus soms betaal je dat zelf. | Je betaalt het remgeld voor het doktersbezoek, volgens Sensoa doorgaans 4 à 8 euro (1 euro met verhoogde tegemoetkoming), plus 14 tot 18 euro voor het onderzoek van bloed en urine in een geconventioneerd laboratorium; met verhoogde tegemoetkoming minder. |
| GGD / gespecialiseerd centrum | Bij de GGD gratis, voor wie er terechtkan. | In de gespecialiseerde centra anoniem en soms gratis; bespreek het met de arts van het centrum. |
| Zelftest | Een zelftest betaal je zelf; een hiv-thuistest die je naar het laboratorium stuurt, kost volgens Soa Aids Nederland ongeveer 35 euro. | Duurder dan bij de huisarts en geen terugbetaling door je ziekenfonds (Sensoa). |
Heb je in Nederland geen verblijfsvergunning of zorgverzekering, dan kun je volgens Soa Aids Nederland altijd een hiv-test doen bij je huisarts of de GGD; dat heeft geen invloed op een verblijfsvergunning of asielaanvraag. In België vraag je je arts volgens Sensoa het best specifiek om een soa-test, en vraag je ook naar hiv, want het is niet zeker dat de arts daar uit zichzelf op test.
Is een hiv-test anoniem?
Grotendeels wel. In Nederland blijft alles wat je met je huisarts bespreekt geheim, schrijft Soa Aids Nederland, al kan er soms op een rekening van de zorgverzekeraar staan dat de kosten voor een soa-test zijn. Bij de GGD hoef je je eigen naam en gegevens niet te geven; de GGD houdt bij welke tests gedaan worden en geeft dat zonder naam door aan het Nederlandse RIVM, en vertelt niemand over je bezoek, ook je huisarts niet.
In België is elke arts gebonden aan het beroepsgeheim en mag die aan niemand vertellen dat je getest bent, ook niet aan je partner, schrijft Sensoa. Het laboratorium stuurt de factuur naar je thuisadres zonder te vermelden waarop je getest werd; wil je dat liever niet, bespreek het dan met je arts. Wil je niet dat het bezoek op het overzicht van je ziekenfonds (mutualiteit) verschijnt, vraag dan de derdebetalersregeling. In de gespecialiseerde centra test je anoniem.
Wat betekent een positieve of negatieve uitslag?
De uitslag kan hiv-positief zijn, je hebt hiv, of hiv-negatief, er is geen hiv gevonden, schrijft Soa Aids Nederland. Blijkt dat je hiv hebt, dan bespreekt de arts de uitslag altijd persoonlijk of telefonisch met je, en maak je zo snel mogelijk een afspraak met een hiv-dokter in het ziekenhuis. Je krijgt medicijnen, wordt niet ziek en kunt hiv na een paar maanden niet meer aan anderen geven; met medicijnen kun je gezond leven en oud worden met hiv. Het Belgische Gezondheid en Wetenschap noemt strengere voorwaarden: je kunt hiv niet doorgeven via seks als je je medicatie goed inneemt, er minstens zes maanden geen virus in je bloed te vinden is en je regelmatig bij je hiv-zorgteam op controle gaat. In België verwijst de arts die je testte je volgens Sensoa door naar een hiv-referentiecentrum, waar je medische en psychosociale begeleiding krijgt.
Is de uitslag negatief, dan is het volgens Sensoa een goed moment om PrEP te overwegen als je vaker risico loopt; Soa Aids Nederland raadt aan met je arts te bespreken of je PrEP kunt krijgen. Een negatieve test na een recent risico is pas definitief na de tweede test. Blijf je na een negatieve uitslag toch angstig en hindert dat je dagelijks leven, schakel dan volgens Sensoa een arts of psycholoog in.
Let op
Wanneer bel je meteen, zonder op een test te wachten?
Heb je seks gehad en denk je dat de kans op hiv heel groot is, bijvoorbeeld anale seks zonder condoom met iemand die mogelijk hiv heeft, terwijl je geen PrEP slikt? Bel dan meteen. Bij een heel grote kans op hiv krijg je volgens Soa Aids Nederland meteen medicijnen, een PEP-kuur, en daarmee moet je beginnen binnen 72 uur na de seks, anders werken ze niet. PEP verkleint de kans op hiv, schrijven Thuisarts.nl en Gezondheid en Wetenschap; die laatste raadt aan te starten binnen 72 uur, liefst binnen 24 uur. In Nederland bel je de GGD of het ziekenhuis; PEP is volgens GGD Amsterdam een vierweekse kuur die Nederlandse zorgverzekeringen vergoeden, met aftrek van je eigen risico. In België ga je volgens Sensoa onmiddellijk naar de spoeddienst van een universitair ziekenhuis of een hiv-referentiecentrum.
Werd je het slachtoffer van een aanranding of verkrachting, ga dan in België volgens Sensoa zo snel mogelijk naar een Zorgcentrum na seksueel geweld; in Nederland helpt het Centrum Seksueel Geweld, ook met PEP, schrijft GGD Amsterdam. Hoe PEP en PrEP precies werken, lees je in de gids over PrEP.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG): Ik wil een soa-test doen
- Thuisarts.nl (NHG): Ik heb hiv
- Soa Aids Nederland: Hiv-test
- Soa Aids Nederland: Soa-thuistest
- Soa Aids Nederland: Wat kost een soa-test?
- Soa Aids Nederland: Behandeling hiv
- GGD Amsterdam: Wat kost een soa-test?
- GGD Amsterdam: Soa-test
- GGD Amsterdam: PEP-kuur na onveilige seks
- RIVM: Hiv
- Sensoa (allesoverseks.be): Soa test
- Sensoa (allesoverseks.be): Wat is hiv?
- Sensoa (allesoverseks.be): Hiv-referentiecentra
- Sensoa (allesoverseks.be): Ik heb hiv: wat nu?
- Instituut voor Tropische Geneeskunde (itg.be): Hiv- en soi-testing
- WHO (Wereldgezondheidsorganisatie): HIV and AIDS, fact sheet
- Gezondheid en Wetenschap: Besmetting met hiv