Kan je genezen van apenpokken?

Ja, in de meeste gevallen gaat mpox binnen een paar weken vanzelf over, schrijven het RIVM en Sensoa, en de meeste mensen houden er geen klachten aan over; soms blijven er littekens. Een kleine minderheid moet volgens het ITG in het ziekenhuis worden opgenomen, meestal om de pijn onder controle te houden.

Hoe behandel je mpox?

Er is geen geneesmiddel tegen mpox, schrijft het RIVM. De klachten worden behandeld met pijnstillers, koortswerende middelen en middelen tegen jeuk, aldus het Departement Zorg. Volgens het RIVM kan een arts in speciale situaties een virusremmer voorschrijven. Verder blijf je in isolatie tot alle korsten van de huid zijn gevallen.

Door nauw of intiem contact met iemand die mpox heeft: knuffelen, zoenen, vrijen en seks, schrijft het RIVM. De blaasjes en korsten zijn besmettelijk, en volgens het ITG verspreidt het virus zich het efficiëntst via seksueel contact. Je kunt al besmettelijk zijn voordat de pokken verschijnen.

Wat is de incubatietijd van mpox?

Gemiddeld 8 tot 9 dagen, met een spreiding van 3 tot 21 dagen, schrijft het Vlaamse Departement Zorg. Sensoa noemt meestal 7 tot 14 dagen en uiterlijk 21 dagen, de WHO 1 tot 21 dagen. Wie contact had met iemand met mpox, let daarom drie weken op klachten.

Heel zelden, schrijft het ITG: de weinige mensen die in Europa aan het virus stierven, hadden meestal andere ernstige onderliggende aandoeningen. Volgens de WHO kan mpox in sommige gevallen dodelijk zijn, vooral bij kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een zwak afweersysteem.

Het mpox-virus lijkt op een soa, schrijft Soa Aids Nederland, maar je kunt het ook krijgen door elkaar aan te raken zonder seks. Bij seks ben je dicht bij elkaar en is de kans op overdracht groter; volgens het ITG verspreidt het virus zich het efficiëntst via seksueel contact.

Kun je mpox twee keer krijgen?

Ja, schrijft het RIVM, maar de ziekte verloopt dan meestal minder erg. Een eerdere infectie biedt volgens het ITG vermoedelijk bescherming, net als vaccinatie, maar geen 100 procent. Krijg je opnieuw blaasjes, laat ze dan onderzoeken.

Mpox (apenpokken): klachten, test en vaccinatie

Mpox is een virusinfectie die vroeger apenpokken of monkeypox heette en die zich verspreidt via nauw of intiem contact: knuffelen, zoenen, vrijen en seks met iemand die mpox heeft, schrijft het Nederlandse RIVM. Je krijgt pijnlijke bultjes of blaasjes, vaak met koorts, spierpijn en gezwollen lymfeklieren, en in de meeste gevallen gaat de ziekte binnen een paar weken vanzelf over. Deze gids legt uit hoe je mpox herkent, wanneer je belt, hoe de test gaat en hoe vaccinatie in Nederland en in Vlaanderen geregeld is.

Wat is mpox, en waarom heet het niet meer apenpokken?

Mpox wordt veroorzaakt door het mpox-virus, dat volgens het Vlaamse Departement Zorg nauw verwant is aan het pokkenvirus. Het is een zoönose, een ziekte die van dier op mens kan overgaan: in Afrika brengen vooral knaagdieren, konijnen en apen het virus op mensen over, schrijft het RIVM, en mensen geven het aan elkaar door. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) werd het virus in 1958 ontdekt bij apen in een Deens laboratorium; het eerste geval bij een mens werd in 1970 gemeld in de Democratische Republiek Congo. In november 2022 besloot de WHO de ziekte alleen nog mpox te noemen; de oude naam gold volgens de Nederlandse Wikipedia als stigmatiserend.

Er zijn twee hoofdgroepen van het virus. In 2022 was er een wereldwijde uitbraak met variant 2b, ook in Nederland en België, vooral bij mannen die seks hebben met mannen; het Belgische Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) telt voor die variant ongeveer 80.000 bevestigde infecties wereldwijd, waarvan 789 in België. Sinds 2023 circuleert in Midden-Afrika variant 1b, die ook van mens op mens overgaat en inmiddels in Europa opduikt, schrijft het RIVM. In België neemt het aantal mensen met mpox sinds begin 2026 opnieuw toe, meldt het ITG. Iedereen kan mpox krijgen, benadrukt het RIVM.

Hoe krijg je mpox?

Het virus gaat over door nauw of intiem contact met iemand die mpox heeft: knuffelen, zoenen, vrijen en seks, schrijft het RIVM. De blaasjes en de korsten zijn besmettelijk, en het virus kan binnendringen via de slijmvliezen en kleine wondjes in de huid. Volgens het ITG verspreidt het zich het efficiëntst via seksueel contact, met vaak hoge concentraties virus in speeksel en anus en soms in sperma; ook zoenen kan mogelijk een risico zijn. Heel soms gaat het virus over via beddengoed of handdoeken, en mogelijk via druppels uit mond en keel als mensen heel dicht bij elkaar zijn, al lijkt die kans volgens het RIVM klein.

Je kunt al besmettelijk zijn voordat de pokken verschijnen: volgens het RIVM twee dagen voor de huiduitslag, vaak als je al koorts hebt. De pokken kunnen op minder zichtbare plekken zitten, zoals in de mond of de endeldarm, en sommige mensen hebben maar één pok. Mensen met meerdere sekspartners lopen volgens de WHO en het Departement Zorg een hoger risico. Volgens Soa Aids Nederland is aanraken zonder seks ook genoeg om het virus door te geven.

Welke klachten geeft mpox? Van griepgevoel tot pokken

Vaak begint mpox met klachten die op griep lijken: koorts, hoofdpijn, spierpijn, rillingen, moeheid en gezwollen lymfeklieren. Volgens het Departement Zorg komen die eerste klachten gemiddeld 8 tot 9 dagen na de besmetting, uiterlijk na 21 dagen; het Vlaamse expertisecentrum Sensoa noemt meestal 7 tot 14 dagen. Meestal 1 tot 3 dagen na het begin van de koorts komt de huiduitslag: rode vlekken, bultjes of blaasjes die pijn kunnen doen, vaak op de plek van de besmetting, rond de anus, op de geslachtsdelen of in de mond. Bij sommige mensen komen de pokken eerst, en de uitslag kan volgens het Departement Zorg ook komen zonder koorts vooraf.

De pokken drogen in tot korsten die na 2 tot 3 weken van de huid vallen, schrijft het RIVM; daarna kunnen littekens achterblijven. Ze kunnen als aften in de mond zitten, en sommige patiënten hebben proctitis, een pijnlijke ontsteking van het slijmvlies van de endeldarm, soms als enige klacht. Mpox verloopt meestal mild, schrijft Sensoa, behalve bij mensen met een verlaagde immuniteit; de WHO rekent ook zwangere vrouwen tot de mensen met meer risico op een ernstig verloop.

Let op

Wanneer bel je de huisarts of de GGD, en hoe gaat de test?

Het RIVM noemt drie situaties waarin je in Nederland de huisarts of de GGD belt: je hebt een of meer blaasjes, vooral rond anus, penis, vagina of in het gezicht, en je bent een man die seks heeft met mannen; je hebt zulke blaasjes en je was in een gebied in Afrika met veel mpox; of je had de afgelopen 3 weken (seksueel) contact met iemand met mpox. In België neem je volgens Sensoa contact op met je huisarts of een hiv-referentiecentrum, blijf je thuis en vermijd je nauw lichamelijk en seksueel contact. Bel altijd eerst en zeg dat je mpox vermoedt, vraagt het ITG.

Voor de test neemt de arts wat vocht af van de plekjes op de huid, de keel of de anus, en dat wordt met een PCR-test onderzocht, schrijft het ITG, met een uitslag na minimaal 24 uur. In Nederland test de GGD, gratis volgens Soa Aids Nederland, en een zelftest bestaat niet (RIVM). Test je positief, dan start de GGD een bron- en contactonderzoek en blijf je in isolatie tot alle korsten van de huid zijn gevallen en er nieuwe huid te zien is. Mpox kan volgens de WHO lijken op waterpokken, herpes of syfilis, en iemand met mpox kan tegelijk een andere soa hebben.

Behandeling, en wat je doet als je mpox hebt

Een geneesmiddel dat mpox geneest, is er niet, schrijft het RIVM: meestal gaat de ziekte binnen een paar weken vanzelf over, en een arts adviseert soms een virusremmer, bijvoorbeeld bij ernstige aandoeningen van het afweersysteem. Het Departement Zorg en Sensoa beschrijven de behandeling in België als het verlichten van klachten met pijnstillers, koortswerende middelen en middelen tegen jeuk; bij een ernstig verloop volgt een ziekenhuisopname, meestal om de pijn onder controle te houden.

Heb je mpox, dan blijf je thuis tot alle plekjes op je huid genezen zijn. Volgens het ITG betekent dat: alleen naar buiten voor essentiële zaken zoals een doktersafspraak, met een mondkapje en met de plekjes bedekt; eigen kleding, beddengoed, handdoeken en eetgerei; geen lichamelijk of seksueel contact tot de korstjes eraf zijn, want een condoom alleen beschermt niet volledig; en geen contact met dieren, vooral knaagdieren. Na herstel adviseert het RIVM tot 5 weken na het ontstaan van de pokken een condoom bij seks; de WHO adviseert een condoom tot 12 weken na het herstel. Laat het ook weten aan iedereen met wie je de laatste drie weken nauw contact had, raden het ITG en Sensoa aan; in Nederland helpt de dokter je daarbij, schrijft Soa Aids Nederland.

Vaccinatie in Nederland: gratis bij de GGD voor wie meer risico loopt

In Nederland kunnen mannen die seks hebben met mannen (MSM) en transgender personen met een verhoogd risico op mpox zich gratis en op eigen initiatief laten vaccineren bij de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD, schrijft het RIVM; volgens de vaccinatiepagina van het RIVM loopt dat tot en met eind 2028. Je hoort tot die groep als je MSM en/of transgender bent en aan minstens één van deze punten voldoet: je gebruikt hiv-PrEP of staat daarvoor op de wachtlijst, je bent sekswerker, je had het afgelopen half jaar meer dan 10 sekspartners, je bezoekt sekslocaties of seksfeesten, je doet aan groepsseks, of je hebt hiv en wordt regelmatig getest op hepatitis C. Nauwe contacten van iemand met mpox krijgen een vaccinatie in overleg met de GGD; voor reizigers is er geen vaccin.

Het vaccin is een pokkenvaccin dat in juli 2022 ook tegen mpox geregistreerd werd; het bevat volgens het RIVM een levend verzwakt virus dat zich niet kan vermenigvuldigen en laat geen litteken achter. Een volledige serie is twee prikken met minimaal 4 weken ertussen; wie als kind tegen pokken gevaccineerd is, heeft aan één prik genoeg, en wie mpox al had, hoeft geen prik. Wie in 2022 of 2023 volledig gevaccineerd is, hoeft niet opnieuw: de bescherming neemt af, maar is volgens het RIVM nu nog voldoende en werkt tegen beide groepen van het virus. Ook na vaccinatie blijf je letten op klachten: het vaccin beschermt goed, maar niet helemaal.

Vaccinatie in Vlaanderen: voorlopig alleen na een risicocontact

In Vlaanderen is het op dit moment niet mogelijk om je preventief tegen mpox te laten vaccineren, schrijven Sensoa en het ITG. Tot eind 2022 konden mensen uit de risicogroep dat wel; volgens een schatting van het ITG werd toen ongeveer de helft van hen gevaccineerd, en de Vlaamse overheid besliste in 2023 om de campagne stop te zetten. Er is wel een strategische voorraad vaccins voor een nieuwe uitbraak, aldus Sensoa. Het vaccin beschermt volgens Sensoa voor ongeveer 80 procent en volgens het ITG naar schatting voor maximaal 80 procent: je kunt het virus na vaccinatie nog oplopen, maar de kans is volgens Sensoa veel kleiner.

Wat wel kan: vaccinatie na een hoog risicocontact, volgens Sensoa en het Departement Zorg binnen 4 dagen na de blootstelling, en tot 14 dagen als je een ernstig risico loopt, bijvoorbeeld door een immuunstoornis of een zwangerschap. Daarvoor neem je contact op met een hiv-referentiecentrum; de arts beslist of je in aanmerking komt. Bij elke melding van mpox beoordeelt het Departement Zorg of de nauwe contacten gevaccineerd moeten worden, en die vaccinaties zijn gratis.

Mpox voorkomen zonder angst, en zonder stigma

De kans op mpox verklein je door geen intiem of huid-op-huidcontact te hebben met mensen die mpox hebben, schrijft het RIVM; hoe minder seks- en knuffelcontacten, hoe kleiner de kans. Denk je dat jij of je partner mpox heeft, dan heb je geen intiem contact of seks, ook niet met een condoom. Condooms verminderen de kans op een infectie, maar bieden geen volledige bescherming, schrijft Sensoa, omdat het virus ook in wondjes, slijmvliezen, speeksel of sperma aanwezig kan zijn. Bespreek mpox met je partner, raadt het ITG aan, want anonieme contacten maken het moeilijk om partners op tijd te waarschuwen. Hoe je iemand zoiets vertelt, lees je bij je partner vertellen dat je een soa hebt; algemene bescherming staat bij soa's voorkomen.

De WHO voegt eraan toe dat stigma en discriminatie nooit acceptabel zijn: bij mpox richtten ze zich vooral tegen mannen die seks hebben met mannen en transgender personen, en ze kunnen de bestrijding tegenwerken, omdat mensen dan misschien minder snel hulp zoeken.

Mpox (apenpokken): hoe je het krijgt, wat je merkt en wie zich kan laten vaccineren